Ο Δήμος Σουλίου είναι δήμος της Περιφέρειας Ηπείρου, ο οποίος συστάθηκε το 2011 από τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αχέροντα, Παραμυθιάς και της Κοινότητας Σουλίου.

Πρωτεύουσά του είναι η Παραμυθιά. Επίσης η Σαμονίβα, κεφαλοχώρι της Σουλιώτικης Συμπολιτείας κατά τους πρώτους αιώνες της σύγχρονης εποχής, έχει ορισθεί ως «ιστορική έδρα» του δήμου.

Ο Δήμος Σουλίου αποτελείται από όμορα γεωγραφικά διαμερίσματα με κοινή ιστορία και κοινές επιμέρους πολιτισμικές συνήθειες και πρακτικές, με σαφή κοινωνική συνοχή μεταξύ των συνεννούμενων δομών. Ένας Δήμος ανάμεσα στον Καλαμά και στο μυθικό Αχέροντα. Την αρχαία Ελέα και Φωτική , Βυζαντινή Παραμυθιά και Οσδίνα και το Σούλι, ορόσημο της νεότερης ιστορίας.

Ο Δήμος Σουλίου απέχει από τα Ιωάννινα 82 χλμ. και από την Ηγουμενίτσα 35 χλμ.
Η έκταση του νέου Δήμου φτάνει τα 316.853 στρέμματα ενώ ο πληθυσμός του τις 11.000 περίπου με μεγάλη αύξηση τους καλοκαιρινούς μήνες.

Τα χαρακτηριστικά που ορίζουν την φυσιογνωμία του Δήμου είναι:
- Ο γεωργικός χαρακτήρας της πεδινής ζώνης του κάμπου.
- Η έντονη κτηνοτροφική δραστηριότητα.
- Η ιδιαίτερη ομορφιά του φυσικού τοπίου.

Τα όρια του Δήμου αρχίζουν από το γνωστό από τη μυθολογία ποταμό Αχέροντα, στα νότια, και φτάνει μέχρι το χωριό Νεοχώρι στα βορειοδυτικά.
Ανατολικά της υψώνεται η οροσειρά Κορύλα (ύψ. 1658 μ.) που αφήνει μόνο ένα στενό πέρασμα προς το Νομό Ιωαννίνων - τη Σκάλα της Παραμυθιάς.

Δυτικά περικλείεται απο χαμηλά βουνά που τη χωρίζουν από τον κάμπο του Μαργαριτίου.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ
Κατά την αρχαιότητα και ιδιαίτερα την εποχή του Αυτοκράτορα Θεοδοσίου, όπου έζησε και έδρασε ο Αγιος Δονάτος, η περιοχή αυτή ήταν θάλασσα και αποτελούσε τμήμα του Γλυκύ Κόλπου και της Αχερουσίας Λίμνης.

Η περιοχή αυτή ακολούθησε την τύχη των άλλων Ηπειρώτικων πόλεων. Υποδουλώθηκε στους Ρωμαίους, αποτέλεσε τμήμα του Βυζαντινού Κράτους, λεηλατήθηκε από τους Σλάβους, γνώρισε την κυριαρχία των Βενετών και τέλος σκλαβώθηκε από τους Οθωμανούς -Τούρκους. Από την τουρκική δουλεία πέρασε στην Σουλιώτικη Συμπολιτεία.

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

Αχέροντας
Ο θρυλικός ποταμός Αχέροντας, τα Στενά και οι Πηγές του αποτελούν μια περιοχή εκπληκτικού φυσικού τοπίου, ένα οικοσύστημα με μεγάλο οικολογικό, φυσιολατρικό και ιστορικό ενδιαφέρον.
Ειδικότερα η διαδρομή από τις Πηγές έως το Σούλι κρίνεται απολαυστική αφού γίνεται κάτω από την σκιά τεράστιων πλατάνων και μέσα από την δροσιά που χαρίζουν τα παγωμένα πεντακάθαρα νερά του ποταμού απολαμβάνοντας συγχρόνως τα εξαιρετικής ποιότητας εδέσματα της περιοχής.

Ενα άλλο κύριο χαρακτηριστικό του φυσικού τοπίου είναι η τεράστια πεδινή έκταση η οποία καλύπτει ένα μεγάλο μέρος του Δήμου αλλά και της ευρύτερης περιοχής και δίνει μια ιδιαίτερη ομορφιά σε ολόκληρη την περιοχή.

Η εικόνα που δημιουργείται κοιτώντας από τους ορεινούς και απόκρημνους όγκους της οροσειράς του Σουλίου είναι μια εικόνα πανοραμικής θέας με φόντο ολόκληρη την πεδιάδα του Δήμου και της ευρύτερης περιοχής καθώς και τα παράλια του Ιονίου πελάγους.

Στην όχθη του ποταμού συναντάμε τη θέα των βράχων και της πολύ βαθιάς χαράδρας απ' όπου ξεπηδούν, μουγκρίζοντας και αφρίζοντας τα νερά του ποταμού όπου σου δίνουν την εικόνα των Ταρτάρων και της κατοικίας του Πλούτωνα.
Οταν το ποτάμι βγαίνει από το Στενό και απλώνεται κάπως, παίρνει μια στροφή στην πεδιάδα σαν να νιώθει ευχαριστημένο που ξέφυγε από τους βράχους και κυλάει ανάμεσα στις καταπράσινες όχθες του.

Αυτός ο όμορφος και σπάνιος στην Ελλάδα βιότοπος έχει ενταχθεί στις περιοχές προστασίας της φύσης του Δικτύου «Φύση 2000».

Αγία Κυριακή
Για το Γαρδίκι, εξαιρετικής σημασίας εκκλησιαστικό μνημείο αποτελεί ο Ναός της Αγ. Κυριακής.
Η εκκλησία αυτή χτίστηκε πιθανόν την υστεροβυζαντινή περίοδο, μονόκλιτη με καμάρα και αντικαταστάθηκε από δίρριχτη στέγη.

Στην Χόικα αλλά και στο Γαρδίκι σώζονται ακόμη αρχαίοι οικισμοί και αρχαία τείχη.
Επίσης μικρή οχυρωμένη ακρόπολη βρίσκεται στη θέση «Κιοτέζα» της Αγοράς αλλά και στην Χόικα, επάνω στην εθνική οδό, βρίσκεται μικρό αρχαίο Σπήλαιο, το οποίο δεν έχει εξερευνηθεί ακόμη.

Σκάλα της Τζαβέλαινας
Δεξιά και επάνω από τις πηγές, η Σκάλα της Τζαβέλαινας - ηρωίδας Σουλιώτισσας. Η ανάβαση σχετικά εύκολη. Το τοπίο άγριο, το βουητό των νερών, το καταπράσινο ολόγυρα, η θέα προς την πεδιάδα ξεκουράζουν και συνάμα κυριεύουν με δέος την ψυχή του επισκέπτη.

Παλαιά Εύροια
Η γνωστή απο τη φιλολογική παράδοση παλαιοχριστιανική πόλη της (Παλαιάς) Εύροιας τοποθετείται στην Γλυκή του Δήμου Αχέροντα.
Ιστορικές μαρτυρίες ταυτίζουν την πρωιμότερη φάση της σωζόμενης σε ερείπια τρίκλιτης μεσοβυζαντινής βασιλικής με τον μεγάλο ναό, που έχτισε ο επίσκοπος της πόλης Δονάτος, με χορηγία του Αυτοκράτορα Θεοδοσίου Α΄, στα τέλη του 4ου μ.Χ. αιώνα.